فیبر نوری چیست و چه کاربردی دارد؟

فیبر نوری یکی از مهم‌ترین بسترهای انتقال اطلاعات در شبکه‌های امروزی است. در این فناوری، داده‌ها به‌جای جریان الکتریکی، به‌صورت سیگنال‌های نوری درون رشته‌های بسیار نازک شیشه یا مواد شفاف منتقل می‌شوند. به همین دلیل، فیبر نوری در اینترنت پرسرعت، شبکه‌های مخابراتی، دیتاسنترها، ارتباط بین ساختمان‌ها و برخی سیستم‌های نظارتی کاربرد گسترده‌ای دارد.

در اینترنت خانگی، وقتی سرویس FTTH دریافت می‌کنید، فیبر تا محل مشترک ادامه پیدا می‌کند و در نهایت به ONT متصل می‌شود. این دستگاه در بازار ایران معمولاً با عنوان مودم فیبر نوری شناخته می‌شود و بسته به مدل می‌تواند قابلیت‌هایی مانند روتر و Wi-Fi را هم در اختیار کاربر قرار دهد.

Corning در توضیح فناوری خود می‌گوید فیبر نوری اطلاعات صوتی، داده و ویدئو را به شکل سیگنال‌های نوری منتقل می‌کند و به دلیل انتقال نور به‌جای برق، در برابر تداخل الکترومغناطیسی مصون است.

فیبر نوری یک رشته بسیار باریک از شیشه است که برای عبور نور و انتقال اطلاعات ساخته شده است. در ظاهر ممکن است فقط یک رشته نازک به نظر برسد، اما همین رشته می‌تواند حجم بسیار زیادی از داده را در فاصله‌های طولانی جابه‌جا کند.

ساختار آن به چند بخش اصلی تقسیم می‌شود:

طبق توضیح Corning، فیبر نوری رشته‌ای شفاف از شیشه است که سیگنال‌های نوری را با افت کم در مسافت‌های طولانی منتقل می‌کند.

Corning که از تولیدکنندگان شناخته‌شده در حوزه فیبر نوری است، درباره این فناوری می‌گوید:

“Optical fiber carries voice, data, and video information in the form of light signals at very high speeds.”

یعنی فیبر نوری اطلاعات صوتی، داده و ویدئو را به شکل سیگنال‌های نوری و با سرعت بسیار بالا منتقل می‌کند.

این توضیح Corning نشان می‌دهد که مزیت اصلی فیبر فقط سرعت نیست؛ بلکه توانایی انتقال حجم زیادی از اطلاعات در بستر نوری، آن را برای شبکه‌های مخابراتی و ارتباطات پرظرفیت مناسب کرده است.

داده‌های دیجیتال در تجهیزات شبکه به سیگنال‌هایی تبدیل می‌شوند که می‌توان آن‌ها را روی بستر نوری منتقل کرد. فرستنده نوری با استفاده از منابعی مانند لیزر یا LED، سیگنال را به تغییرات نوری تبدیل می‌کند. این نور درون هسته فیبر حرکت می‌کند و در سمت گیرنده، توسط گیرنده نوری دریافت و دوباره به سیگنال الکتریکی تبدیل می‌شود.

در یک اتصال FTTH، مسیر کلی شبکه می‌تواند به این شکل باشد:

مرکز اپراتور → OLT → شبکه توزیع فیبر → اسپلیتر و تجهیزات توزیع → فیبر مشترک → ONT → روتر یا دستگاه کاربر

در معماری‌های PON، اسپلیترهای نوری از تجهیزات غیرفعالی هستند که برای تقسیم سیگنال میان چند مسیر مشترک استفاده می‌شوند. استاندارد ITU-T L.250 نیز معماری‌های مختلف شبکه دسترسی نوری، از جمله ساختارهای نقطه‌به‌نقطه و نقطه‌به‌چند‌نقطه را بررسی می‌کند.

فیبر نوری فقط برای اینترنت خانگی استفاده نمی‌شود. این فناوری در شبکه‌های سازمانی، دیتاسنترها، مخابرات، ارتباط بین ساختمان‌ها و برخی پروژه‌های نظارتی نیز کاربرد دارد. با این حال، FTTH یکی از شناخته‌شده‌ترین کاربردهای آن برای کاربران خانگی است.

در سرویس FTTH، فیبر تا محل کاربر کشیده می‌شود. این روش برای خانه‌هایی که دانلود فایل‌های حجیم، بازی آنلاین، پخش ویدئوی باکیفیت یا استفاده هم‌زمان چند نفر از اینترنت دارند، اهمیت زیادی دارد.

برای مثال، در یک خانه ممکن است چند دستگاه به‌صورت هم‌زمان از شبکه استفاده کنند؛ برای مثال تلویزیون مشغول پخش ویدئو باشد، یک کامپیوتر فایل حجیمی دریافت کند، چند گوشی به Wi-Fi متصل باشند و دوربین تحت شبکه نیز تصویر ارسال کند. در چنین شرایطی، ظرفیت بالای بستر فیبر می‌تواند دست شبکه را برای مدیریت ترافیک بیشتر بازتر بگذارد.

در یک دفتر، تعداد کاربران و سرویس‌های آنلاین معمولاً بیشتر است. تماس تصویری، سیستم‌های ابری، سرورهای داخلی، دوربین‌ها و انتقال فایل همگی به شبکه‌ای پایدار نیاز دارند.

در دیتاسنتر، ارتباط بین سرورها، سوئیچ‌ها و تجهیزات ذخیره‌سازی اهمیت زیادی دارد. در چنین محیطی سرعت بالا تنها معیار نیست؛ تأخیر، تراکم کابل‌کشی، قابلیت اطمینان و امکان توسعه نیز مهم هستند.

فیبر نوری ستون اصلی بسیاری از شبکه‌های مخابراتی است و برای ارتباط بین شهرها، مراکز مخابراتی و زیرساخت‌های ارتباطی استفاده می‌شود.

در پروژه‌های بزرگ، فاصله زیاد بین دوربین‌ها و مرکز کنترل می‌تواند استفاده از کابل مسی را دشوار کند. فیبر در چنین پروژه‌هایی برای انتقال داده در مسافت‌های طولانی گزینه مناسبی است.

برای درک عملکرد آن، بهتر است مسیر انتقال داده را مرحله‌به‌مرحله ببینیم.

فرض کنید کاربر یک صفحه وب را باز می‌کند. درخواست او از طریق شبکه ارسال می‌شود و پس از عبور از زیرساخت اپراتور، داده‌ها به سمت کاربر برمی‌گردند.

در بخش نوری شبکه، داده‌های الکتریکی به سیگنال نوری تبدیل می‌شوند. این سیگنال درون هسته فیبر حرکت می‌کند و به دلیل ویژگی‌های نوری هسته و روکش، در مسیر فیبر هدایت می‌شود. در سمت گیرنده نیز سیگنال نوری دریافت و به سیگنال الکتریکی تبدیل می‌شود.

در سرویس FTTH معمولاً یک ONT در سمت مشترک قرار دارد. ITU-T نیز در تعریف معماری شبکه دسترسی نوری، ONT/ONU را در سمت مشترک و OLT را در بخش مرکزی شبکه معرفی می‌کند.

یکی از فناوری‌های متداول در شبکه‌های FTTH، GPON است.

استاندارد ITU-T G.984 برای GPON نرخ اسمی 2.48832 گیگابیت بر ثانیه Downstream و 1.24416 یا 2.48832 گیگابیت بر ثانیه Upstream را تعریف می‌کند.

این اعداد ظرفیت اسمی لینک GPON هستند و نباید آن‌ها را با سرعتی که کاربر در تست اینترنت می‌بیند یکی دانست. سرعت نهایی به عواملی مانند سرویس خریداری‌شده، نحوه اشتراک ظرفیت شبکه، توانایی ONT، پورت شبکه و تجهیزات داخلی کاربر بستگی دارد.

یکی از مهم‌ترین مزایای فیبر نوری، ظرفیت بالای انتقال داده است. Corning در توضیح فناوری فیبر خود اعلام می‌کند که یک لینک فیبر نوری، با فناوری‌های مناسب، می‌تواند ظرفیت انتقالی در حدود 150 ترابیت بر ثانیه داشته باشد. این عدد بیانگر ظرفیت بسیار بالای فناوری فیبر در شرایط و تجهیزات مناسب است و نباید آن را با سرعت سرویس اینترنت خانگی یا سرعت یک پورت شبکه اشتباه گرفت.

کابل‌های مسی حامل سیگنال الکتریکی هستند و در شرایط خاص ممکن است تحت تأثیر نویز الکترومغناطیسی قرار بگیرند. در فیبر، اطلاعات به شکل نور منتقل می‌شود و به همین دلیل چنین مشکلی به شکل معمول در آن وجود ندارد.

این ویژگی برای محیط‌های صنعتی و مسیرهایی که کابل‌های برق زیادی وجود دارند اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

افت سیگنال در فیبر پایین است و همین موضوع باعث شده در ارتباطات بین ساختمان‌ها، شهرها و مراکز داده کاربرد زیادی داشته باشد.

در بسیاری از پروژه‌های ارتباطی، کابل‌های فیبر نوری می‌توانند نسبت به کابل‌های مسی با ظرفیت انتقال مشابه، وزن و فضای کمتری داشته باشند. این ویژگی در مسیرهای طولانی و پروژه‌هایی که تعداد زیادی کابل در آن‌ها نصب می‌شود، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

فیبر نوری مانند کابل مسی سیگنال الکتریکی را در سطح کابل منتقل نمی‌کند و برای دسترسی به سیگنال نوری معمولاً به تجهیزات تخصصی نیاز است. با این حال، فیبر نوری به‌تنهایی یک شبکه را امن نمی‌کند و نمی‌توان آن را جایگزین رمزنگاری یا سایر روش‌های امنیت شبکه دانست.

عبارت «اینترنت فیبر نوری» به تنهایی نوع معماری اتصال را مشخص نمی‌کند. خانواده FTTx شامل روش‌های مختلفی است که در آن محل پایان فیبر متفاوت است.

در FTTH، فیبر مستقیماً تا خانه یا محل مشترک ادامه پیدا می‌کند. ITU Online نیز FTTH را فناوری‌ای تعریف می‌کند که ارتباط را با فیبر مستقیماً به محل سکونت یا کسب‌وکار می‌رساند.

FTTH مخفف Fiber To The Home و به معنی «فیبر تا خانه» است. در این معماری، فیبر نوری تا محل سکونت یا محل استفاده مشترک ادامه پیدا می‌کند.

تفاوت اصلی FTTH با فناوری‌هایی مانند ADSL و VDSL این است که بخش دسترسی تا مشترک بر بستر فیبر قرار دارد و به خط مسی وابسته نیست. همین موضوع، ظرفیت بالاتری برای ارتقای سرعت و استفاده از فناوری‌های جدیدتر در آینده فراهم می‌کند.

FTTH می‌تواند با فناوری‌هایی مانند GPON یا فناوری‌های جدیدتر مانند XGS-PON پیاده‌سازی شود؛ بنابراین صرفاً دانستن اینکه سرویس «فیبر» است، برای شناخت ظرفیت واقعی آن کافی نیست.

یک اتصال معمولی ممکن است شامل این موارد باشد:

کابل اصلی فیبر → جعبه توزیع → اسپلیتر → کابل مشترک → پچ کورد → ONT

در پروژه‌های نصب، کیفیت اتصالات نیز اهمیت زیادی دارد. آلودگی کانکتور یا خم شدید کابل می‌تواند باعث افزایش افت نوری شود.

برای آشنایی بیشتر با تجهیزات جانبی، پچ کورد فیبر نوری و اسپلیتر نوری را می‌توانید جداگانه بررسی کنید.

برای اینکه انتخاب روشن‌تر شود، فیبر را باید در کنار فناوری‌های قدیمی‌تر دید.

در VDSL فاصله کاربر تا تجهیزات مخابراتی تأثیر قابل توجهی بر کیفیت اتصال دارد، در حالی که FTTH بخش دسترسی را بر بستر فیبر قرار می‌دهد.

اگر در حال مقایسه سرویس‌ها هستید، مطالعه مقاله تفاوت VDSL و فیبر نوری نیز می‌تواند دید بهتری درباره تفاوت این دو فناوری ایجاد کند.

شبکه‌های فیبر نوری در ایران نیز به‌تدریج در حال گسترش هستند و سرویس‌های FTTH در بخش‌هایی از کشور در دسترس کاربران قرار گرفته‌اند. با این حال، پوشش فیبر در همه مناطق یکسان نیست و حتی ممکن است یک اپراتور در یک محله سرویس ارائه دهد اما در بخشی از همان شهر هنوز امکان واگذاری وجود نداشته باشد.

به همین دلیل، اگر قصد خرید مودم فیبر نوری، ONT یا تجهیزات جانبی دارید، ابتدا باید از نوع فناوری و سازگاری سرویس‌دهنده در آدرس خود مطمئن شوید. بعد از مشخص شدن سرویس، انتخاب ONT، روتر، کابل و سایر تجهیزات ساده‌تر خواهد بود.

برای تکمیل تجهیزات پروژه نیز می‌توانید کابل فیبر نوری و جعبه تقسیم فیبر نوری را متناسب با نوع شبکه بررسی کنید.

قبل از خرید، این موارد را بررسی کنید:

یک اشتباه رایج این است که ابتدا دستگاه را بخریم و بعد به دنبال سازگاری آن با سرویس‌دهنده باشیم. بهتر است ابتدا نوع شبکه و سرویس مشخص شود و بعد تجهیزات مناسب انتخاب شوند.

فیبر نوری فقط یک جایگزین برای کابل مسی نیست؛ این فناوری بستر اصلی بسیاری از شبکه‌های ارتباطی پرظرفیت امروزی است. انتقال اطلاعات با نور، ظرفیت بالا، افت کم و مقاومت در برابر تداخل الکترومغناطیسی باعث شده فیبر در FTTH، دیتاسنترها، شبکه‌های مخابراتی و ارتباط بین ساختمان‌ها کاربرد گسترده‌ای داشته باشد.

برای کاربران خانگی، مهم‌ترین نکته این است که قبل از خرید تجهیزات، نوع سرویس و فناوری شبکه مشخص شود. GPON، XGS-PON، نوع ONT، کانکتورها و حتی نوع کابل می‌توانند روی انتخاب تجهیزات تأثیر بگذارند.

کیان داریا نیز در زمینه تأمین تجهیزات شبکه و زیرساخت‌های ارتباطی فعالیت می‌کند و تلاش دارد مجموعه‌ای از تجهیزات موردنیاز پروژه‌های شبکه و فیبر نوری را در اختیار کاربران و کسب‌وکارها قرار دهد.

برای دریافت مشاوره درباره انتخاب تجهیزات فیبر نوری و بررسی مدل مناسب، می‌توانید با کارشناسان کیان داریا با شماره 09101888726 تماس بگیرید.

همچنین برای بررسی و مقایسه مدل‌های موردنظر می‌توانید از بخش خرید از آمازون استفاده کنید.